Empire of AI

Waar gaat dit boek over?

Empire of AI is het diepst gerapporteerde verslag dat tot nu toe over OpenAI is verschenen. Karen Hao volgt het bedrijf al sinds 2019, toen ze als eerste journalist intern toegang kreeg en al merkte dat de afstand tussen het publieke verhaal ("we bouwen veilige AI voor de hele mensheid") en de interne realiteit (commerciële druk, gesloten cultuur, mission drift) groter was dan iedereen vermoedde. Het boek dat daaruit groeide, beschrijft hoe een non-profit lab veranderde in het krachtigste AI-bedrijf ter wereld, en wat die transformatie betekent voor de rest van ons.

Voor lezers van Managementboekgids is het niet primair relevant als techverhaal. Het is relevant omdat vrijwel elke serieuze organisatie nu of binnenkort iets met OpenAI of een directe concurrent doet. Wie ChatGPT inkoopt, Microsoft Copilot uitrolt of een API-integratie bouwt, koopt feitelijk een stuk afhankelijkheid van een bedrijf waarvan de governance instabiel, de prijszetting opportunistisch en de roadmap ondoorzichtig is. Hao laat zien hoe dat zo gegroeid is, en geeft je daarmee een nieuwe lens om naar je eigen AI-strategie te kijken.

Over de auteur

Karen Hao is een Amerikaanse journalist die zich gespecialiseerd heeft in de maatschappelijke gevolgen van kunstmatige intelligentie. Ze schreef jarenlang voor MIT Technology Review, waar ze de eerste serieuze profielreportage over OpenAI publiceerde (2020), en daarna voor The Atlantic en The Wall Street Journal. Haar werk is meermaals bekroond en wordt internationaal als referentie gebruikt door zowel beleidsmakers als concurrenten van OpenAI.

Wat haar positie ongewoon maakt: ze heeft over een periode van zes jaar honderden interviews afgenomen met huidige en voormalige medewerkers, en dat in een industrie die geheimhouding bijna als kerncompetentie heeft. Het boek is daardoor geen quick take maar het resultaat van een langlopende onderzoeksjournalistieke inspanning, met namen en details die geen ander boek tot nu toe op tafel heeft gekregen.

De vier delen van het boek

Het boek is opgedeeld in vier grote bewegingen, en het loont om die structuur kort te kennen voordat je begint.

Deel I — De oprichting (2015-2019). Hoe een groep AI-onderzoekers, mede gefinancierd door Elon Musk en Sam Altman, een non-profit oprichtte om de mensheid te beschermen tegen toekomstige superintelligentie. Hao laat zien hoe de retoriek vanaf dag één breder was dan de praktijk, en hoe de spanning tussen idealisme en commerciële druk al vroeg zichtbaar werd.

Deel II — De commercialisering (2019-2022). De overgang naar een "capped profit"-structuur, de Microsoft-deal van een miljard dollar, de splitsing van een deel van de oorspronkelijke staf richting Anthropic. Hier wordt zichtbaar hoe missie-gedreven taal verschuift naarmate kapitaal en concurrentie binnenkomen.

Deel III — De doorbraak en de coup (2022-2023). De ChatGPT-launch, de exponentiële groei, en de bestuurscrisis van november 2023 waarin Sam Altman vrijdag werd ontslagen en woensdag terug was. Hao geeft hier het meest gedetailleerde verslag tot nu toe van wat er feitelijk gebeurde in die vijf dagen, op basis van directe bronnen.

Deel IV — Het imperium (2024-2025). Compute-monopolie, energieconsumptie, geopolitieke positionering tussen VS en China, en de arbeidsketen achter "veilige" AI: data-labelaars in Kenia, content-moderators in de Filippijnen. Dit deel duwt de analyse naar de bredere maatschappelijke en industriële gevolgen, en is voor strategisch verantwoordelijken het meest waardevol.

De zeven lessen voor managers, uitgewerkt

Les 1, Een missie kan groei rechtvaardigen die geen aandeelhouder durfde vragen

Een van de meest verhelderende inzichten uit het boek is hoe een "save humanity"-missie kan werken als een strategisch wapen. Wie zegt dat hij iets fundamenteels en existentieel belangrijks bouwt, kan kapitaalopname, snelheid van uitrol, agressieve concurrentie en zelfs concessies aan arbeidsstandaarden verdedigen op een manier die geen reguliere onderneming kan. Het argument is steeds hetzelfde: als wij het niet doen, doet iemand het minder verantwoord, en dat is erger.

Hao laat zien dat dit niet noodzakelijk hypocrisie is. Veel betrokkenen geloven het echt. Maar het effect is wel dat een commerciële strategie wordt gepresenteerd als een morele plicht, en dat critici binnen en buiten de organisatie de zwaardere bewijslast krijgen. Voor wie zaken doet met zo'n leverancier, is dat relevant: je onderhandelt niet alleen met een bedrijf, je onderhandelt met een verhaal.

Wat je hieraan hebt. Wanneer je AI-leveranciers vergelijkt, luister naar hun missie-verhaal. Hoe heroïscher het is, hoe meer ruimte zij later kunnen claimen om eenzijdig voorwaarden aan te passen. Kies je voor zo'n leverancier, leg dan extra contractuele zekerheden vast over prijs, beschikbaarheid en datagebruik, juist omdat het verhaal zelf flexibiliteit van jou vraagt.

Les 2, Governance werkt alleen als formele en feitelijke macht samenvallen

De bestuurscrisis van november 2023 is een van de leerzaamste corporate governance-cases van het decennium. Op vrijdag ontsloeg het non-profitbestuur van OpenAI de CEO. Op woensdag was hij terug, en zat het overgrote deel van het oorspronkelijke bestuur er niet meer. Wat daartussenin gebeurde, beschrijft Hao in detail: een feitelijke machtsverschuiving naar werknemers (die met collectief vertrek dreigden), naar Microsoft (dat alle onderzoekers een baan aanbood) en naar de markt (waar de aandelenkoers de toon zette).

De les is dat papieren governance niet werkt als de feitelijke afhankelijkheden de andere kant op wijzen. OpenAI's bestuur had op papier alle macht. In de praktijk hadden compute, talent en kapitaal de macht. Wie governance ontwerpt voor een organisatie die afhankelijk is van schaarse externe middelen, moet die afhankelijkheden vooraf in de structuur weerspiegelen. Anders geldt op het beslismoment de feitelijke logica, niet de formele.

Wat je hieraan hebt. Voor commissarissen en bestuurders die toezicht houden op AI-implementaties: kijk niet alleen naar wie op papier mag beslissen, maar naar wie feitelijk de stekker uit een systeem kan trekken. Dat zijn meestal andere mensen.

Les 3, AGI is een productstrategie, geen einddoel

OpenAI heeft Artificial General Intelligence (AGI) als doel in zijn statuten staan. Maar de definitie van AGI is in de loop van de tijd opvallend meegegolfd met financieringsrondes en concurrentiële posities. Eerst was het "AI die de meeste economisch waardevolle taken kan uitvoeren", toen "AI die de meeste mensen op de meeste taken overtreft", en in 2024 introduceerde Sam Altman een vijfstapsmodel waarin AGI plotseling een tussenstap werd richting "superintelligentie".

Hao laat zien dat deze definitieverschuivingen niet toevallig zijn. Ze sluiten aan bij wat het bedrijf op dat moment moet verkopen, beloven of contractueel rechtvaardigen (de Microsoft-deal bevat bijvoorbeeld een clausule die afhankelijk is van het bereiken van AGI). AGI is daarmee in de praktijk een product- en pr-categorie, geen technische lat.

Wat je hieraan hebt. Wie contracten, beleid of regelgeving baseert op begrippen als "AGI" of "frontier AI" moet die termen heel precies definiëren. Anders heeft je tegenpartij elke ruimte om de lat te verleggen wanneer hem dat uitkomt.

Les 4, Snelheid eet veiligheid op zodra er een launch-datum is

Een van de meest pijnlijke patronen die Hao documenteert is wat er gebeurt met safety-teams binnen een commercieel onder druk staand AI-lab. In theorie zijn safety, alignment en evaluation cruciaal. In de praktijk verliezen interne safety reviews vrijwel elke keer wanneer ze tegenover een launchdatum staan. Niet doordat individuele besluitvormers slechte intenties hebben, maar doordat de organisatiedynamiek nu eenmaal werkt zoals ze werkt: een release vertragen kost zichtbaar omzet, een vroege launch zonder problemen lijkt het te bewijzen.

Het patroon wordt versterkt door wat Hao "safety washing" noemt: het naar buiten brengen van safety reviews, frameworks en bestuursorganen die intern geen effectieve afremmingsmacht hebben. Zo werd het Superalignment-team van OpenAI in 2024 opgeheven nadat de leiders ervan, Ilya Sutskever en Jan Leike, het bedrijf hadden verlaten.

Wat je hieraan hebt. Als je je AI-leverancier vraagt naar zijn safety-cultuur, accepteer geen abstracte antwoorden. Vraag specifiek: "Hoe vaak heeft een safety review in de afgelopen achttien maanden een launch met meer dan een week uitgesteld? Wie nam dat besluit en wat waren de gevolgen voor die mensen?" Die concreetheid scheidt safety-theater van safety-praktijk.

Les 5, Het nieuwe monopolie zit op compute en talent, niet op data

De aanname dat "data het nieuwe goud" is, was waarschijnlijk waar in de jaren tien, maar geldt niet meer voor frontier-modellen. De schaalwet die de huidige golf van AI mogelijk maakt, draait om compute: enorme hoeveelheden grafische processors (GPU's), gevoed door enorme hoeveelheden elektriciteit, in datacenters die op enkele plekken ter wereld kunnen worden gebouwd. Wie compute beheerst, beheerst de capaciteit om frontier-modellen te trainen.

Hao laat zien hoe dit een nieuwe geopolitieke werkelijkheid creëert. Nvidia is een feitelijke bottleneck. Microsoft, Amazon en Google bouwen de datacenters. De energiecentrales zijn een knelpunt. En het topgesprek, dat een paar duizend mensen wereldwijd uitmaakt, beweegt tussen een handvol bedrijven. Voor jouw organisatie betekent dat: je koopt geen model, je hoort bij een ecosysteem dat zelf afhankelijk is van enkele toeleveranciers.

Wat je hieraan hebt. Bij AI-investeringen denk je niet aan vendor lock-in op één leverancier, maar aan ecosysteem-lock-in op een keten van vier of vijf bedrijven. Diversificatie heeft betekenis tot een bepaalde laag, daaronder zit dezelfde concentratie.

Les 6, De onzichtbare arbeid achter veilige AI verdient een plek in je inkoopgesprek

Het meest verontrustende deel van het boek beschrijft de globale arbeidsketen die "veilige" AI mogelijk maakt. Om ChatGPT te trainen om geweld, kinderporno en andere extreme content te herkennen en weigeren, moet iemand die content eerst categoriseren. Dat werk wordt voor het overgrote deel uitbesteed aan data-labelaars in landen als Kenia, de Filippijnen en Venezuela, vaak voor enkele dollars per uur, vaak zonder serieuze psychologische ondersteuning.

Hao volgt enkele van die arbeiders persoonlijk, en laat zien dat de mentale schade aanzienlijk is. Tegelijk laat ze zien dat de westerse AI-bedrijven actief afstand houden van deze keten: ze contracteren met tussenpartijen (Sama, Scale AI) die op hun beurt contracteren met lokale aannemers. Wat "veilig" aan jouw kant betekent, kost mensen aan de andere kant van de wereld, en die kosten worden zelden zichtbaar gemaakt.

Wat je hieraan hebt. Voor wie ESG, MVO of duurzaam inkopen serieus neemt, hoort dit op de inkoopagenda. Vraag je leverancier expliciet welke arbeidsstandaarden gelden voor zijn RLHF- en moderatieketens, en welke audits beschikbaar zijn. Je zult vaak geen volledig antwoord krijgen, maar de vraag stellen verschuift de norm.

Les 7, Kies je AI-leverancier zoals je een strategisch partnerschap kiest

De optelsom van de andere lessen leidt naar één strategische conclusie: een AI-leverancier is geen tool. Hij is een organisatie met een eigen missie, governance, geopolitieke positie, cultuur en arbeidsketen. Die context bepaalt mede wat het model voor jou kan en mag, vandaag en, belangrijker, over drie jaar.

Dat heeft consequenties voor hoe je de keuze maakt. Behandel hem niet als een softwareaankoop maar als een meerjarige strategische relatie. Doe due diligence op het bedrijf, niet alleen op het product. Vraag naar roadmap, prijszetting-historie, vendor lock-in, exitscenario's en data-soevereiniteit. Vraag wie er over drie jaar nog aan de andere kant van de tafel zit, en met welke incentives.

Wat je hieraan hebt. Maak van AI-leveranciersselectie geen IT-vraagstuk maar een strategische beslissing, met betrokkenheid van strategie, juridisch, risk en bestuur. De kosten van een verkeerde keuze zijn meerjarig en moeilijk terug te draaien.

Het hoofdstuk waar elke bestuurder over moet horen: vijf dagen in november 2023

Als één hoofdstuk dit boek aanwijst als bestuurskundig referentiewerk, dan is het de reconstructie van de OpenAI-bestuurscrisis. Hao beschrijft minuut na minuut hoe op vrijdag 17 november 2023 het bestuur Sam Altman ontsloeg via een Google Meet, hoe binnen 48 uur 700 van de 770 medewerkers in een open brief dreigden met collectief vertrek, hoe Microsoft aankondigde alle vertrekkers een baan aan te bieden, en hoe Altman op woensdag terugkwam met een nieuw bestuur waarin de oorspronkelijke critici niet meer zaten.

De casus illustreert in één korte tijdspanne alles wat het boek wil laten zien: hoe missie-gedreven governance werkt of niet werkt, hoe feitelijke afhankelijkheden papieren autoriteit overrulen, hoe de markt en de werknemers gezamenlijk een bestuurlijke beslissing kunnen ongedaan maken, en hoe in een week tijd de richting van een industrie wordt bepaald.

Een vraag voor je eigen bestuur. Als jullie bestuur morgen op vrijdag een directie zou ontslaan, en alle medewerkers en alle grote klanten van die directie zouden zich op zaterdag tegen jullie keren, en alle banken en investeerders zouden op zondag dezelfde kant kiezen, zouden jullie dan op woensdag nog hetzelfde bestuur zijn? Het antwoord op die vraag bepaalt mee hoeveel betekenis jullie governance feitelijk heeft.

Hoe dit boek je AI-strategie kan verbeteren: vier praktische verschuivingen

Hao schrijft geen handleiding. Maar wie het boek serieus leest en het wil vertalen naar het eigen werk, kan vier concrete verschuivingen maken in zijn AI-strategie.

Verschuiving 1: van model-keuze naar leveranciers-keuze

Vergelijk niet alleen modellen op benchmarks, vergelijk leveranciers op missie, governance, financiering, geopolitieke positie, prijshistorie, vendor lock-in en safety-cultuur. Maak daar een leveranciersscorekaart van. Een 5 procent beter model bij een leverancier met instabiele governance is meestal een slechtere keuze dan een marginaal minder model bij een stabielere partner.

Verschuiving 2: van eenmalige inkoop naar meerjarig partnerschap

Stop met denken in "we kiezen ChatGPT". Begin met denken in "we gaan een meerjarige relatie aan met een organisatie die zelf in transitie is". Plan jaarlijkse herijkmomenten in. Bouw uitstapscenario's. Houd je portabiliteit van data, prompts en agentlogica expliciet vrij.

Verschuiving 3: van techspoor naar bestuursverantwoordelijkheid

Behandel AI-leveranciersselectie als bestuurlijke verantwoordelijkheid, niet als IT-onderwerp. Laat strategie, juridisch, compliance, risk en finance gezamenlijk meebeslissen. Vermijd dat de keuze ongezien naar boven schuift via inkoop of via een afdeling die in operationele snelheid denkt.

Verschuiving 4: van prestatieafspraken naar transparantieafspraken

Onderhandel niet alleen op uptime en latency, maar ook op transparantie. Vraag contractueel inzicht in modelupdates, beleidsverschuivingen, prijsaanpassingen, dataverwerkingsketens. Veel leveranciers zullen dat niet leveren; de vraag stellen verschuift al het gesprek.

Vergelijking met andere AI-managementboeken

Co-Intelligence, Ethan Mollick

Mollick schrijft de optimistische tegenhanger. Waar Hao de industrie ontleedt, leert Mollick je werken met de output. Het beste resultaat krijg je door beide te lezen: Mollick voor de praktische adoptie, Hao voor de strategische context. Mollick versterkt je individuele productiviteit, Hao versterkt je organisatorische besluitvorming.

Nexus, Yuval Noah Harari

Harari geeft het bredere historische raamwerk: informatienetwerken, zelfcorrectie, het Silicon Curtain. Empire of AI vult dat raamwerk met één diepgaand uitgewerkte casus. Wie Harari eerst leest, krijgt de structuur, wie daarna Hao leest, krijgt de illustratie. Goede leesvolgorde.

AI Snake Oil, Arvind Narayanan & Sayash Kapoor

De Princeton-onderzoekers leveren de wetenschappelijke nuance bij de hype: wat doet AI wel, wat niet, en hoe herken je marketingclaims. Empire of AI vult dat aan met het organisatieperspectief: hoe ontstaan die marketingclaims, en waarom houden ze stand. De combinatie maakt je tot een merkbaar scherpere AI-gesprekspartner.

This Is Not AI, Iris van Rooij

Van Rooij is technisch-filosofisch kritisch op de aanname dat huidige systemen "intelligentie" benaderen. Hao is bestuurlijk-empirisch kritisch op de industrie die die aanname commercialiseert. Twee verschillende invalshoeken, beide nuttig voor wie wil begrijpen waarom de huidige AI-retoriek vaak overdreven is.

Welk boek wanneer?

Wat zoek je?	Pak dit boek
Diepgaand inzicht in hoe OpenAI feitelijk werkt	Empire of AI
Praktische adoptiehandleiding	Co-Intelligence
Brede historische context van informatienetwerken	Nexus
Wetenschappelijke nuance op AI-hype	AI Snake Oil
Filosofisch-technische kritiek	This Is Not AI
Strategische context voor je AI-vendorkeuze	Empire of AI

Sterke punten

De diepte van de rapportage is ongeëvenaard. Hao heeft over zes jaar honderden bronnen gesproken in een industrie die geheimhouding bijna sacraal behandelt. Het resultaat is dat veel beweringen die elders speculatie zijn, hier worden gestaafd met namen, data en interne documenten. Voor wie strategie maakt rondom AI, is dat goud waard.

Daarnaast slaagt het boek erin om vier domeinen die meestal apart worden behandeld, missie, governance, compute en arbeid, in één samenhangend verhaal te integreren. Dat helpt om de industrie als systeem te zien, niet als losse onderwerpen.

Zwakke punten

Het zwaartepunt op OpenAI is begrijpelijk, maar betekent dat Anthropic, Google DeepMind, Meta AI en het Chinese landschap minder uitgewerkt zijn dan je zou willen. Voor een werkelijk geïnformeerd beeld van de industrie heb je aanvullende bronnen nodig.

Hao's kritische lens is consistent en duidelijk. Dat is een verdienste, maar lezers die balans zoeken zullen er rekening mee moeten houden. Sommige beslissingen die kwaad lijken in de hindsight, waren in het moment minder eenduidig. Een tegenstem van een betrokken voorstander zou het boek scherper hebben gemaakt.

Tot slot: bijna vijfhonderd pagina's en veel namen vragen een serieuze investering. Voor zeer drukke bestuurders is een uitvoerige samenvatting (of de eerste drie delen) een redelijke instap.

Mijn oordeel

Empire of AI is niet het boek dat je leert hoe je beter promt of welke tool je morgen moet uitrollen. Daarvoor heb je Co-Intelligence of Me, myself & AI. Wat het wel doet, is iets dat in 2026 essentieel is geworden voor elke serieuze bestuurder: het maakt zichtbaar met wat voor soort organisaties je daadwerkelijk in zee gaat wanneer je je organisatie afhankelijk maakt van frontier AI-leveranciers.

Het boek herframet de AI-adoptiediscussie. Waar de afgelopen twee jaar de meeste managementliteratuur over AI ging over "hoe pas ik dit toe in mijn werk", verschuift Empire of AI de aandacht naar "wie ben ik aan het inhuren, en welke afhankelijkheden bouw ik op". Voor wie strategische verantwoordelijkheid draagt, is dat de relevantere vraag.

De grootste verdienste is dat het boek de eerste serieuze due diligence op een AI-leverancier mogelijk maakt voor wie er niet zelf zes jaar interviews heeft afgenomen. Wat eerder alleen via vage signalen en speculatie te beoordelen was, ligt nu in detail op tafel: de governance, de financiering, de cultuur, de arbeidsketen, de geopolitieke positie. Dat is de inhoudelijke basis voor scherpere contracten en scherpere bestuursvragen.

De beperkingen zijn reëel. Het zwaartepunt op OpenAI, de kritische lens, en het ontbreken van een prescriptief slotdeel betekenen dat de lezer zelf de vertaling naar zijn eigen organisatie moet maken. Maar wie die vertaling maakt, krijgt er een tot vier strategische gesprekken voor terug die anders niet hadden plaatsgevonden.

Koop dit boek als…

• Je strategische verantwoordelijkheid draagt voor AI-keuzes binnen je organisatie
• Je commissaris of bestuurder bent en wilt begrijpen waar AI-risico's écht zitten
• Je inkoopgesprekken voert met grote AI-leveranciers en scherper aan tafel wilt komen
• Je beleidsmaker of toezichthouder bent en de industrie van binnenuit wilt leren kennen
• Je gewoon wilt begrijpen waarom de AI-industrie zich gedraagt zoals hij zich gedraagt

Sla dit boek over als…

• Je alleen praktische adoptietips zoekt, pak dan Co-Intelligence of Doeltreffend met AI Agents
• Je een neutraal industriestandaardboek zoekt, dit heeft een duidelijke lens
• Je technische diepgang verwacht over hoe taalmodellen werken, dat zit hier niet in
• Je geen tijd hebt voor bijna vijfhonderd pagina's, lees dan een uitvoerig artikel-overzicht

Eindscore

Criterium	Score
Praktische toepasbaarheid	7/10
Leesbaarheid	8/10
Originaliteit	9/10
Geschikt voor beginners	6/10
Algeheel oordeel	8/10

Voor wie bestuurlijke of strategische verantwoordelijkheid draagt rondom AI, is Empire of AI het belangrijkste boek dat je dit jaar kunt lezen. Niet omdat het je vertelt hoe je AI moet gebruiken, maar omdat het je leert kijken naar wie je gebruikt wanneer je AI inzet.

Transparantie: Deze bespreking is geschreven op basis van openbare bronnen, de oorspronkelijke uitgeversinformatie en publiek beschikbare reportages van de auteur (MIT Technology Review, The Atlantic, The Wall Street Journal). Specifieke gebeurtenissen, citaten en beweringen zijn toe te schrijven aan het boek; de praktische vertaalslagen naar bestuurlijke en inkoopbeslissingen zijn onze eigen toepassing op de Nederlandse managementpraktijk.