This is not AI

Waar gaat dit boek over?

Waar veel AI-literatuur vooral laat zien hoe je AI moet gebruiken, kiest Sanne Cornelissen een andere invalshoek: ze onderzoekt wat AI doet met je manier van werken, denken en creëren. This is not AI (Spectrum, 1 mei 2026) is een genuanceerd boek dat noch in hype noch in doemdenken vervalt, en dat precies daardoor goed landt bij professionals die AI al een tijdje gebruiken en zich ongemakkelijk beginnen te voelen over hun afhankelijkheid.

De titel is een knipoog naar Magritte's Ceci n'est pas une pipe: AI is een representatie, een gereedschap, geen zelfstandig denkend wezen. De verwarring tussen die twee is waar de auteur het over wil hebben, en waar de risico's vandaan komen. De centrale boodschap die ze door het hele boek heen herhaalt: AI maakt het zo makkelijk om slim te lijken, dat we vergeten om zelf slim te blijven. In een wereld waarin iedereen dezelfde tools gebruikt, maak je het verschil met je eigen brein.

Over de auteur

Sanne Cornelissen is gedragspsycholoog en AI-expert. Ze studeerde psychobiologie en psychologie in Amsterdam en Leiden en richtte het bureau The Shortcut op, waarmee ze organisaties als Uber, Coca-Cola, het ministerie van Defensie, advocatenkantoor Houthoff en diverse universiteiten begeleidt bij het invoeren van AI op de werkvloer. Ze is een veelgevraagd spreker en schreef eerder de bestseller Me, myself & AI, waarin ze een methode beschrijft om iedere nieuwe AI-ontwikkeling soepel te adopteren. This is not AI is haar tweede boek en pakt de andere kant van datzelfde dossier: niet hoe je AI in je werk krijgt, maar hoe je voorkomt dat AI je werk overneemt op manieren die je later betreurt.

De combinatie van gedragspsychologie en AI is haar handelsmerk. Ze ziet AI-adoptie nadrukkelijk als een gedragsverandering, geen technologievraagstuk, en dat perspectief kleurt het hele boek.

De kernspanning: versterken versus vervangen

Het boek draait om één onderscheid dat je telkens opnieuw moet maken: laat je AI je versterken of laat je AI je vervangen? Cornelissen werkt dit onderscheid uit langs drie assen:

1. Cognitieve atrofie. Wat gebeurt er met vaardigheden die je niet meer oefent? Schrijven, samenvatten, structureren, een argument opbouwen, dat zijn geen output-taken maar denktaken. Wie ze stelselmatig uitbesteedt, verliest niet alleen de uitvoering maar ook het oordeel dat eraan vastzat.
2. Verificatie en bronkritiek. AI-output klinkt overtuigend, ook als hij fout zit. Het boek beschrijft hoe makkelijk professionals hallucinaties als feit doorzetten, zeker onder tijdsdruk.
3. Eigenheid en onderscheidend vermogen. Standaardprompts geven standaardoutput. Wie zichtbaar wil blijven, moet juist de eigen invalshoek bewuster inzetten.

Praktische toepassing

Voor kenniswerkers

De belangrijkste oefening die Cornelissen aanreikt: voor elke taak die je automatisch naar AI doorschuift, vraag jezelf eerst zou ik hier zelf iets van leren als ik het zelf deed? Soms is het antwoord nee, en dan is AI de juiste keuze. Soms is het antwoord ja, en dan kun je overwegen het zelf te doen, ook als het langzamer is. Het is dezelfde logica als bij sportschool-machines: efficiëntie is niet altijd het doel.

Een tweede regel: formuleer eerst zelf wat je weet, denkt en wilt, en gebruik AI dáárna pas. Wie meteen naar de prompt rent, slaat zijn eigen probleemoplossing over en mist het denkwerk dat juist de waarde levert.

Voor managers

Managers halen het meeste waarde uit de passages over team- en organisatiegebruik. Welke afspraken maak je over AI? Welke taken blijven mensenwerk, zelfs als AI het kan? Wat gebeurt er met junior-ontwikkeling als alles wat zij normaal leerden, nu door AI wordt gedaan? Cornelissen waarschuwt dat het korte-termijn-rendement (snellere output) op middellange termijn vaardigheidsverlies kan kosten, en geeft handvatten om die spanning expliciet te maken in teamafspraken.

Voor creatieve professionals

Voor schrijvers, ontwerpers en strategen is dit misschien wel het meest bruikbare AI-boek van dit moment. De vraag is niet of je AI gebruikt, maar hoe je je eigen stem onderscheiden houdt in een wereld waarin AI-output overal is. AI versterkt patronen, en dat betekent ook: middelmaat. Wie er bovenuit wil komen, moet de eigen hoek bewuster inzetten dan voorheen.

Voor beleidsmakers en HR

Het boek bevat reflecties op het presenteren van AI-werk als eigen werk, op verificatieplicht en op de vraag wanneer AI-gebruik moet worden gemeld. Niet als kant-en-klaar beleid, wel als kapstok voor het gesprek dat veel organisaties nu voeren.

Sterke punten

De reflectieve toon is weldadig in een markt vol prompttrucs. Cornelissen neemt de tijd om vragen te stellen die veel AI-boeken overslaan, en haar achtergrond als gedragspsycholoog geeft het boek een fundament dat verder reikt dan anekdotes. Door haar werk bij grote organisaties heeft ze daarnaast veel concrete praktijkvoorbeelden, wat de filosofische ondertoon op aarde houdt.

Zwakke punten

Wie achter zijn bureau wil terugkomen met een nieuwe workflow, komt bedrogen uit. Dit boek is meer kompas dan checklist. Voor lezers die Me, myself & AI al kennen, is een deel van het methodische gedeelte bekend terrein, This is not AI werkt vooral het reflectieve en kritische luik daarvan verder uit.

Vergelijking met andere AI-boeken

• Co-intelligentie van Ethan Mollick is enthousiaster over wat AI kan, This is not AI is alerter op wat AI uit handen neemt.
• The Shallows van Nicholas Carr is somberder en breder maatschappelijk, Cornelissen blijft dichter bij de werkvloer.
• Me, myself & AI, haar eigen eerdere boek, is meer "hoe doe ik mee", This is not AI is meer "hoe blijf ik mezelf".

Mijn oordeel

Koop dit boek als je AI dagelijks gebruikt en voelt dat je iets kwijtraakt, of als je nadenkt over hoe je team AI verantwoord inzet zonder de eigen vakvaardigheid uit te hollen.

Sla dit boek over als je op zoek bent naar prompttemplates en concrete productiviteitstrucs, of als je Me, myself & AI recent las en vooral praktische methodiek zoekt.

Transparantie: Deze bespreking is geschreven op basis van openbare bronnen, interviews met de auteur en uitgeversinformatie. We werken de pagina bij met aanvullende analyse na complete lezing.