De Komende Golf

Waar gaat dit boek over?

In het centrum van De komende golf staat een eenvoudige observatie met ongemakkelijke consequenties: de geschiedenis kent geen voorbeeld van een nuttige, breed beschikbare technologie die we vrijwillig hebben tegengehouden. Vuur, schrift, buskruit, drukpers, stoom, elektriciteit, splijtstof, antibiotica, internet, allemaal verspreidden ze zich, met goed en kwaad in hetzelfde pakket. Suleyman en Bhaskar betogen dat we nu aan de vooravond staan van een golf die qua reikwijdte en snelheid alles overtreft wat daarvoor kwam, en dat we precies dit keer wel een poging tot containment moeten doen.

De golf bestaat uit een familie technologieën die elkaar versterken: krachtige AI-modellen, synthetische biologie (CRISPR, mRNA, AI-ontworpen eiwitten), robotica, energieopslag, kwantum-rekenkracht. Wat ze gemeen hebben is dat ze exponentieel goedkoper, krachtiger en breder verspreid raken. Wat een decennium geleden alleen Google of een nationaal lab kon, kan nu een ambitieuze startup. Over tien jaar misschien een hobbyist. Die democratisering is tegelijkertijd het beste en het verontrustendste aspect van de golf.

Het boek is in drie delen opgebouwd: wat de golf is, waarom containment ons tot nu toe nooit lukte, en wat we niettemin kunnen proberen. De toon is opvallend evenwichtig voor iemand die zelf zo diep in de techindustrie zit; Suleyman schrijft regelmatig dat hij elke avond met deze vragen worstelt.

Over de auteurs

Mustafa Suleyman (1984) is een van de meest invloedrijke figuren in de moderne AI. Hij richtte in 2010 samen met Demis Hassabis en Shane Legg het Londense DeepMind op, dat in 2014 door Google werd overgenomen voor naar verluidt ruim 400 miljoen dollar. Bij DeepMind leidde hij toepassingen rond gezondheidszorg en energie. In 2022 richtte hij Inflection AI op (de chatbot Pi). Sinds maart 2024 is hij CEO van Microsoft AI, verantwoordelijk voor onder meer Copilot. Weinig mensen hebben deze technologie van zo dichtbij meegemaakt, en weinig mensen hebben er zo veel commercieel belang bij.

Michael Bhaskar is schrijver, uitgever (mede-oprichter Canelo) en onderzoeker bij Oxford. Hij schreef eerder The Content Machine en Curation. Zijn rol is als denkpartner en als degene die het verhaal aansluiting laat houden met geschiedenis, filosofie en bredere maatschappelijke ontwikkeling. De combinatie werkt: Suleyman levert de insiderkennis en de urgentie, Bhaskar de bredere context en de heldere structuur.

Dat Suleyman dit boek schreef terwijl hij zelf aan de top van de versnelling staat, is precies wat het boek interessant maakt en tegelijk ongemakkelijk. Hij waarschuwt voor iets waar hij elke werkdag aan bouwt. Veel critici hebben hem dat verweten, maar het is misschien juist die spanning die het boek geloofwaardig maakt: dit is geen waarschuwing van een buitenstaander, dit is een waarschuwing van iemand die de remmen wil terwijl hij het gaspedaal indrukt.

Het fundament: vier kenmerken van de golf

Suleyman destilleert wat deze golf onderscheidt van eerdere technologische omwentelingen. Vier eigenschappen samen maken haar uniek lastig te containen.

1. Asymmetrie

Wie een veilig AI-model of een veilig biotech-systeem wil bouwen, heeft jaren onderzoek, teams van experts en miljarden euros nodig. Wie hetzelfde systeem wil misbruiken, heeft soms uren en een laptop genoeg. Deze asymmetrie tussen verdediger en aanvaller is een terugkerend motief. Bij eerdere technologieën (kernwapens, bijvoorbeeld) was de drempel om misbruik te plegen ook hoog. Bij open-source AI-modellen, voor sommige toepassingen, is die drempel nagenoeg nul.

2. Hyper-evolutie

Software-vooruitgang gehoorzaamt niet aan de natuurkundige beperkingen van fysieke producten. Een ML-model kan in maanden tien keer krachtiger worden zonder dat er een fabriek bij komt. De evolutiesnelheid van AI ligt nu boven de snelheid waarmee onze instituties, wetten, opvoeding en zelfs ons taalgebruik kunnen meebewegen.

3. Omni-use (algemeen toepasbaar)

Anders dan een specifieke uitvinding (de stoommachine, de penicilline) is AI een algemeen toepasbare technologie, vergelijkbaar met elektriciteit. Hij gaat overal in en wordt overal in gemengd. Daarmee is hij niet één markt, één sector of één beleidsdomein, maar tegelijk alle. Sectorale regulering werkt slecht voor zoiets fundamenteels.

4. Toenemende autonomie

De vroege AI-systemen waren statistische rekenmachines: je gaf input, ze gaven output. De nieuwe generatie modellen krijgt agency: ze kunnen plannen maken, gereedschap gebruiken, op het web zoeken, code schrijven en uitvoeren, andere AIs aansturen. Daarmee verschuift de menselijke rol van operator naar opdrachtgever, en uiteindelijk wellicht naar toeschouwer. Die verschuiving stelt een fundamenteel nieuw bestuursvraagstuk: hoe behoud je controle over een systeem dat slimmer is dan jij in steeds meer domeinen?

De zeven kernlessen uitgewerkt

Les 1, De golf is niet één technologie, maar een samenloop

Wie alleen naar AI kijkt, mist de helft van het verhaal. De ware kracht van deze omwenteling zit in de samenkomst van meerdere exponentiele technologieën die elkaar voortdurend versterken. AI ontwerpt nieuwe eiwitten (zie AlphaFold). Synthetische biologie produceert die. Robotica voert experimenten uit. Quantumrekenkracht versnelt de simulatie. Energieopslag maakt het schaalbaar.

Voor een bestuurder betekent dit: AI-strategie als losse pijler is een vergissing. De relevante vraag is wat je organisatie gaat doen als deze technologieën gezamenlijk je markt hertekenen. Een farmabedrijf dat alleen AI als rekenmodel ziet, zonder strategie voor synthetische biologie, mist de bal. Een logistiek bedrijf dat AI inzet maar de robotisering van zijn warehouses uitstelt, idem.

Les 2, Exponentiele kostendaling verandert wie de macht heeft

In 2020 kostte het trainen van het grootste taalmodel naar verluidt tientallen miljoenen. In 2024 trainen onderzoekers vergelijkbare prestaties voor enkele tonnen. In 2028 doen ze het waarschijnlijk vanaf een goed uitgeruste laptop. Die curve is voorspelbaar (Moores Law-achtig) en kent geen natuurlijke rem.

Voor bestuurders zijn de implicaties dubbel. Goed nieuws: je hoeft niet één van de drie megalabs te zijn om geavanceerde AI in te zetten; binnen een paar jaar staat alles wat OpenAI of Anthropic nu aanbiedt op je eigen servers. Slecht nieuws: hetzelfde geldt voor cybercriminelen, propaganda-operaties, individuele actoren met slechte intenties. De macht verschuift van een handvol grote bedrijven naar steeds bredere kringen.

Les 3, Asymmetrie is de kern van het containmentprobleem

Suleyman keert steeds terug naar deze ene observatie. Verdediging is duur en complex, aanval is goedkoop en simpel. Een ziekenhuis dat zich wapent tegen ransomware moet honderden systemen tegelijk beschermen; een aanvaller hoeft maar één opening te vinden. Een biolab dat veiligheidsprotocollen volgt heeft jaren training nodig; misbruik van diezelfde technologie kan een gemotiveerde amateur in maanden leren.

Deze asymmetrie maakt dat enkel reactieve veiligheid niet werkt. Je kunt niet wachten op het incident en dan reageren; tegen de tijd dat je reageert ligt de schade er al. Containment vraagt om proactieve maatregelen op meerdere niveaus tegelijk.

Les 4, Markt en geopolitiek versnellen wat we eigenlijk willen vertragen

Hier ligt misschien de grootste ongemakkelijkheid van het boek. Suleyman erkent dat vrijwillige zelfbeheersing in de techindustrie vrijwel onmogelijk is. Wie pauzeert verliest, dus niemand pauzeert. Beurzen straffen voorzichtigheid af, recruiters belonen agressie, en de geopolitieke wedloop tussen vooral de VS en China beloont elke beslissing die "wij voor zij" oplevert.

Dat is geen morele tekortkoming van individuele actoren, het is een systeemprobleem. En systeemproblemen zijn alleen oplosbaar door systeemveranderingen: regelgeving, internationale afspraken, brancheafspraken die alle spelers dwingen tot dezelfde standaard. Vrijwillig kun je niet zelf het wapenwedloop-evenwicht doorbreken.

Voor een bedrijfsbestuurder is dit relevant. Wie eenzijdig "geen AI inzetten" als beleid kiest, verliest concurrentievermogen en wordt overgenomen door wie wel inzet. De realistische keuze is niet of, maar hoe: welke vangrails bouw je in, welke standaarden eis je van leveranciers, welke audits doe je structureel?

Les 5, De moderne staat is niet ontworpen voor deze snelheid

Suleyman besteedt een heel deel aan institutionele faalmechanismen. Wetten worden in jaren gemaakt, AI verandert in maanden. Toezichthouders worden gefinancierd uit gisteren, terwijl de risicos van morgen vandaag al ontstaan. Internationale verdragen vragen consensus die in een gefragmenteerde geopolitieke wereld vrijwel onbereikbaar is.

Dat klinkt als doemdenken, maar het is feitelijk. De EU AI Act is een serieuze poging, maar werd al tijdens het onderhandelingsproces ingehaald door nieuwe modelgeneraties. Amerikaanse executive orders worden weer ingetrokken. China bouwt eigen kaders die deels nuttig en deels surveillance-faciliterend zijn.

Voor leiders binnen organisaties is de boodschap: wacht niet op de overheid. De ruimte tussen wat technisch mogelijk is en wat juridisch gereguleerd is wordt de komende jaren alleen groter. In die ruimte moet de organisatie zelf beleid voeren.

Les 6, Containment vraagt om tien lagen tegelijk

Het meest constructieve deel van het boek is Suleymans tien-lagen-aanpak. Geen ervan is op zichzelf voldoende; samen vormen ze een waarschijnlijkheidsgebouw waarin onveiligheid moeilijker wordt.

1. Veiligheid by design. Bouw AI-systemen met ingebouwde grenzen, niet als bijgedachte.
2. Audits. Onafhankelijke toetsing van wat modellen kunnen en wat ze daadwerkelijk doen.
3. Choke points. Identificeer en bewaak de schaarse hulpbronnen (geavanceerde chips, energie, talent) waar geavanceerde systemen niet zonder kunnen.
4. Makers (de ontwikkelaars). Beroepsethische normen voor de mensen die deze systemen bouwen.
5. Bedrijven. Interne beleidskaders, riskmanagement, transparante rapportage.
6. Overheden. Wetgeving, toezicht, handhavingscapaciteit.
7. Allianties. Internationale verdragen en akkoorden tussen blokken die dezelfde standaarden hanteren.
8. Cultuur. De normen binnen techgemeenschappen die bepalen wat acceptabel is en wat niet.
9. Bewegingen. Maatschappelijke druk, journalistiek, publiek debat.
10. Coherentie. De afstemming tussen al deze lagen, zodat ze elkaar versterken in plaats van tegenwerken.

Voor bedrijfsbestuurders zijn vooral lagen 4, 5 en 8 binnen direct bereik. Werknemers opleiden (4), beleid maken (5), en bijdragen aan branchedialoog die de cultuur stuurt (8) zijn dingen die niet op Brussel hoeven te wachten.

Les 7, Bestuurders kiezen nu welke risicos zij wel of niet importeren

Elke organisatie die een AI-model gebruikt, importeert daarmee impliciet de keuzes van degene die het model maakte. Trainingsdata, alignment-keuzes, capabilities, beveiligingsniveau: dat alles komt mee. Wie GPT, Claude of Gemini inkoopt, krijgt het denkraam van OpenAI, Anthropic of Google mee als pakketdeal.

Dat hoeft geen bezwaar te zijn, maar het is wel een keuze. Suleymans pleidooi is dat bestuurders deze keuze expliciet moeten maken. Welke leveranciers? Welke modellen, voor welke taken? Welke data delen we wel en niet? Welke audits eisen we? Welke fallback hebben we als de leverancier zijn beleid wijzigt of zijn dienst beëindigt?

Niet kiezen is ook een keuze: het delegeert het beleid aan de leverancier of aan toeval. In een gereguleerde sector wordt dat over een paar jaar onverdedigbaar.

Vier scenarios voor Nederlandse bestuurders

Het boek is geschreven vanuit een wereldperspectief, maar laat zich goed vertalen naar Nederlandse besluitvorming. Vier scenarios waarin de containment-lens praktisch wordt.

Scenario 1: de bank die generatieve AI invoert voor klantcontact

Een Nederlandse bank wil chatbots uitrollen voor hypotheek-, beleggings- en betaalvragen. De business case is sterk: lagere kosten, snellere afhandeling, 24/7 beschikbaarheid. De compliance-vragen zijn complex: AVG, AI Act, DNB-toezicht, financiële zorgplicht, audit trail.

Containment-aanpak. Niet één AI-leverancier, maar een gestructureerde lijst met fallback-opties. Logging van elke interactie. Periodieke audits door een externe partij op bias, hallucinatie en datalekken. Heldere escalatie-paden zodat klanten altijd binnen drie clicks een mens kunnen bereiken. Een interne ethische raad die nieuwe toepassingen vooraf toetst. Geen klantbeslissingen volledig autonoom: de bot adviseert, de mens beslist over kredietverlening, beleggingsadvies en klachten.

Scenario 2: het ziekenhuis dat AI-diagnose-ondersteuning overweegt

Een academisch ziekenhuis kan voor radiologie AI inzetten die volgens leveranciersclaims gelijkwaardig of beter is dan ervaren artsen. Verleidelijk gezien wachttijden en personeelstekorten.

Containment-aanpak. Vraag drie dingen voordat je tekent. Een, op welke populatie is het model getraind, en is die vergelijkbaar met jouw patiënten? Twee, hoe wordt het model continu gemonitord op afdrijving (drift)? Drie, wat is de procedure als het model fouten maakt: is de leverancier of het ziekenhuis aansprakelijk? Zonder antwoord op alle drie is invoering risicovol. Een gefaseerde uitrol met dubbele beoordeling (mens én model, daarna pas alleen model) reduceert de risicos drastisch.

Scenario 3: de mkb-ondernemer die AI-agents inzet voor productiviteit

Een ondernemer met dertig medewerkers wil AI-agents inzetten voor e-mailafhandeling, salesvoorbereiding en concept-rapporten. Geen gereguleerde sector, lage drempel, hoge potentiële winst.

Containment-aanpak. Hier weegt commerciële snelheid zwaarder dan in een bank of ziekenhuis, maar drie principes blijven. Data minimaliseren: deel alleen wat noodzakelijk is met de leverancier, geen klantgegevens of personeelsdata zonder verwerkingsovereenkomst. Logging instellen: alles wat de agent doet wordt vastgelegd, zodat foute uitkomsten herleidbaar zijn. Periodieke evaluatie: elk kwartaal beoordelen wat de agent goed deed, wat fout ging, en wat we anders moeten configureren. Niet een keer instellen en wegklikken.

Scenario 4: de gemeente die AI inzet voor uitkeringsbeoordeling of fraudedetectie

Hier ligt het meest beladen scenario, gezien de Nederlandse toeslagenaffaire. De verleiding om "intelligent" patronen te zoeken in burgergegevens is groot; de risicos op systematische onrechtvaardigheid even groot.

Containment-aanpak. Suleymans tien lagen zijn hier bijna allemaal direct relevant. Vooral: veiligheid by design (geen automatische sanctiebesluiten, alleen advies aan een ambtenaar), audits (door een externe partij, periodiek, met openbare rapportage), transparantie (de burger weet dat AI is gebruikt en kan dat aanvechten), en politieke verantwoording (besluit tot inzet door een raad, niet door een wethouder of ambtenaar alleen). Wie hier sluipenderwijs invoert "omdat het kan", herhaalt de geschiedenis.

Drie kritische lezingen die Suleyman zelf noemt

Het boek is niet onomstreden. Suleyman bespreekt drie tegenwerpingen serieus.

1. "Dit is doemdenken, technologie heeft ons altijd vooruit geholpen"

De techno-optimistische lezing wijst op de historische winst die elke technologische golf bracht: langer leven, meer welvaart, minder armoede. Waarom zou deze golf anders zijn?

Suleymans antwoord: omdat de schaal en snelheid anders zijn. Eerdere technologieën gaven decennia om aanpassing en correctie. AI laat dat tijdspad niet toe. En omdat veel eerdere risicos lokaal of regionaal waren, terwijl de moderne golf direct mondiaal werkt. Een bio-incident in één land verspreidt zich binnen weken; dat geldt niet voor pakweg de uitvinding van de auto.

2. "Containment is onmogelijk, dus zinloos om te proberen"

De fatalistische lezing accepteert Suleymans diagnose maar concludeert dat er niets aan te doen is. De golf komt, dus we leren ermee leven of we verliezen.

Suleyman is hier nadrukkelijk: dat is een valse keus. Volledige containment is inderdaad utopisch; partiële, vertragende, dempende containment is reëel. Het verschil tussen "5% van de scenarios gaat mis" en "30% van de scenarios gaat mis" is enorm, en dat verschil is door beleid beïnvloedbaar. Containment is geen alles-of-niets, het is een continu spectrum.

3. "Dit is een aanleiding voor autoritaire controle"

De vrijheidslievende lezing waarschuwt dat juist Suleymans containment-discours de deur opent voor verregaande surveillance, censuur en machtsconcentratie. Wie geeft de macht om te bepalen wat "veilig" is?

Suleyman erkent dit als reëel risico. Zijn antwoord is gespreide bevoegdheid: containment door democratische overheden, met onafhankelijke audits, transparante besluitvorming en internationale dialoog. Maar hij geeft toe: er is geen garantie dat het zo loopt. Dat de overheid die jij wantrouwt dezelfde gereedschappen krijgt als de overheid die jij waardeert, is een echte spanning.

Tien praktische vragen voor je volgende AI-besluit

Het boek geeft geen kant-en-klare checklist, maar uit het raamwerk laten zich tien vragen destilleren die elke bestuurder zou moeten beantwoorden voordat een nieuw AI-systeem live gaat.

1. Welk probleem lossen we precies op, en zou een niet-AI-oplossing volstaan?
2. Welke gegevens verlaten onze organisatie, en met welke verwerkersovereenkomst?
3. Welke menselijke besluitvorming wordt geheel of gedeeltelijk vervangen?
4. Hoe meten we kwaliteit, fouten en bias structureel, niet eenmalig?
5. Wat is de fallback als de leverancier zijn dienst beëindigt, prijs verhoogt of beleid wijzigt?
6. Wie binnen onze organisatie is eigenaar van het AI-beleid, met budget en mandaat?
7. Welk audit-spoor laat het systeem achter dat herhaling van besluiten mogelijk maakt?
8. Welke training krijgen medewerkers die met of naast het systeem werken?
9. Hoe communiceren we aan klanten of burgers dat AI is gebruikt, en hoe kunnen zij daartegen in beroep?
10. Welk scenario rechtvaardigt dat we het systeem terugtrekken, en wie heeft de bevoegdheid om dat te besluiten?

Wie deze tien vragen niet kan beantwoorden, is niet klaar voor invoering, ongeacht hoe verleidelijk de business case ook is.

Pas dit boek toe met AI: drie prompts

Een aardige paradox: Suleymans denkraam kun je productief gebruiken met de technologie die hij analyseert. Drie promptsjablonen die je kunt aanpassen voor je eigen organisatie.

Prompt 1, Containment-toets voor een specifieke toepassing

Je bent een adviseur op het gebied van AI-governance, met kennis van het
denkraamwerk uit "De komende golf" van Mustafa Suleyman.

Onze organisatie overweegt: [beschrijf de AI-toepassing,
de gebruikers, de data en het beoogde doel].

Analyseer dit voorstel aan de hand van Suleymans tien containmentlagen:
1. Veiligheid by design
2. Audits
3. Choke points
4. Beroepsethiek van makers
5. Bedrijfsbeleid
6. Overheidsregulering
7. Internationale standaarden
8. Cultuur
9. Maatschappelijke druk
10. Coherentie tussen lagen

Voor elk laag: wat is van toepassing, wat hebben we al geregeld, wat is
een gat, en wat is de eerste concrete stap die wij kunnen zetten?

Prompt 2, Scenarioplanning voor de komende vijf jaar

Mijn organisatie is [beschrijf sector, omvang, markt].
Help me drie scenarios uitwerken voor de komende vijf jaar in het licht
van wat Suleyman "de komende golf" noemt.

Per scenario:
- Wat als AI- en biotechnologie zich ontwikkelen zoals het meest
  optimistische pad in zijn boek beschrijft?
- Wat als ze zich ontwikkelen zoals het centrale pad?
- Wat als ze zich ontwikkelen zoals het meest verontrustende pad?

Welke strategische keuzes zou onze organisatie in elk scenario moeten
maken? Welke keuzes zijn robuust over alle drie de scenarios?

Prompt 3, Risico-asymmetrie analyseren

Een centraal idee van Suleyman is asymmetrie: aanvallen is goedkoper dan
verdedigen. Pas dit toe op onze situatie:
[beschrijf de meest waardevolle digitale assets,
processen en relaties van je organisatie].

Identificeer:
- Drie asymmetrieën waarin aanvallers (extern of intern) een
  onevenredig voordeel hebben
- Voor elk: wat is de minimum-investering die de asymmetrie deels
  herstelt?
- Welke onomkeerbare gebeurtenissen zouden ons het zwaarst raken?
- Welke vroege signalen kunnen ons waarschuwen dat een dergelijke
  gebeurtenis nadert?

Schrijf de output als een memo voor een directievergadering van een uur.

Bewaar deze prompts in een organisatie-promptbibliotheek en herhaal ze elk kwartaal. De wereld verandert sneller dan ons denken; deze oefening dwingt het denken om bij te blijven.

Vergelijking met andere AI-boeken

Het AI-genre is overvol en groeit razendsnel. De komende golf heeft een aparte positie: geen handleiding, geen polemiek, maar een strategisch raamwerk vanuit insiderperspectief.

Nexus, Yuval Noah Harari

Harari plaatst AI in een grootse historische lijn van informatienetwerken (van schrift tot algoritmen). Filosofischer, breder, meer cultuurkritiek. Suleyman is concreter en meer beleidsgericht. Lees Harari voor het lange perspectief, lees Suleyman voor de bestuurlijke opgave van nu.

Co-Intelligence, Ethan Mollick

Mollick is de praktische tegenpool: hoe werk je vandaag effectief met AI? Geen civilisatie-vraagstuk, maar concrete tips voor knowledge workers. De twee boeken vullen elkaar perfect aan: Mollick voor de werkvloer, Suleyman voor de bestuurskamer.

Empire of AI, Karen Hao

Hao schreef een kritisch journalistiek werk over OpenAI en de AI-industrie. Waar Suleyman vanuit binnen waarschuwt, kijkt Hao vanuit buiten en is sceptischer over de goede intenties van de industrie. Naast elkaar lezen geeft een gebalanceerd beeld: insider die zich zorgen maakt, buitenstaander die de macht analyseert.

AI Snake Oil, Arvind Narayanan & Sayash Kapoor

Narayanan en Kapoor argumenteren dat veel AI-toepassingen overschat zijn en de echte risicos juist onderschat worden (algorithmic decision-making, voorspellende systemen voor strafrecht of uitkering). Een goede tegenstem voor wie Suleyman te dramatisch vindt: niet alle AI is wat de marketing suggereert.

This is not AI, Vincent Everts & Sander Duivestein

De Nederlandse stem in dit gesprek. Geschreven voor Nederlandse bestuurders en samenleving, met sterke focus op wat AI is en niet is. Praktischer en beleidsmatig dichter bij Nederlandse besluitvorming dan Suleymans mondiale blik.

Welk boek wanneer?

Wat zoek je?	Pak dit boek
Strategisch raamwerk voor AI-governance	De komende golf
Historische context van informatie en macht	Nexus
Praktische tips voor je eigen werk met AI	Co-Intelligence
Kritische blik op de AI-industrie zelf	Empire of AI
Nuchtere weerlegging van AI-hype	AI Snake Oil
Nederlandse vertaling van het AI-debat	This is not AI

Sterke punten

De kracht van De komende golf is de synthese. Veel boeken behandelen één technologie, één risico of één oplossing; Suleyman trekt het samen tot één coherent denkraamwerk waarin AI, biotech en aanverwante technologieën gezamenlijk worden geanalyseerd. Voor een bestuurder die overzicht zoekt is dat onbetaalbaar.

Daarnaast geeft Suleymans positie hem toegang tot zaalkennis die buitenstaanders missen. Hij weet wat er bij DeepMind besproken werd, wat de beslissingen achter Microsoft Copilot waren, wat de echte capabilities en limitaties van de huidige generatie modellen zijn. Dat maakt zijn waarschuwingen geloofwaardiger dan vergelijkbare betogen van academische ethici.

De tien-lagen-aanpak is een werkbaar instrument, geen filosofische exercitie. Wie hem serieus toepast op de eigen organisatie krijgt direct een agenda voor de komende twee jaar.

Zwakke punten

De grootste zwakte is Suleymans positie zelf. Hij waarschuwt voor versnelling terwijl hij Microsoft AI leidt, dat actief versnelt. Hij pleit voor pauzes terwijl niemand in zijn industrie pauzeert. Hij erkent die spanning maar lost haar niet op. Voor sommige lezers zal het hele boek daardoor aanvoelen als een aflaat: wij doen door, maar we waarschuwen er tenminste voor.

Tweede beperking: het politieke deel is optimistisch over de bereidheid van overheden, bedrijven en internationale instellingen om mee te werken. De recente jaren laten een minder coöperatief beeld zien. Sommige containment-maatregelen die Suleyman als gewenst presenteert lijken realistisch onmogelijk binnen de huidige geopolitieke verhoudingen.

Tot slot, voor wie de existentiële AI-debatten al kent (Bostrom, Tegmark, Russell), bevat het filosofisch en technisch weinig nieuws. De waarde zit dan in de Suleyman-specifieke perspectieven en in het strategische denkraam, niet in de onderliggende argumenten.

Mijn oordeel

De komende golf is geen prettig boek. Het is een verontrustend, urgent en in essentie eerlijk boek, geschreven door iemand die als weinig anderen weet waar hij over praat. Suleyman is geen academicus die vanaf de zijlijn waarschuwt, hij is een hoofdrolspeler die zijn eigen industrie kritisch analyseert, met alle ongemakkelijkheid die daarbij hoort.

De waarde voor Nederlandse bestuurders is groot. Niet omdat het boek concrete antwoorden geeft (dat doet het zelden), maar omdat het de juiste vragen scherp formuleert. Welke risicos importeert onze organisatie als we deze leverancier kiezen? Welke vangrails bouwen we in voordat we live gaan? Wie binnen ons bestuur is eigenaar van AI-beleid, met budget en mandaat? Hoe zorgen we dat we als sector samen optrekken in plaats van apart te concurreren naar onveiligheid?

De combinatie van Suleyman (insider, urgentie, kennis) en Bhaskar (structuur, historische context, helderheid) levert een boek op dat zowel hoogte heeft (civilisatiebreed denkraam) als bruikbaarheid (de tien lagen, het scenarioplannen, de tegenwerpingen serieus genomen). Het is geen vervangend werk voor Co-Intelligence (Mollick) of Nexus (Harari), het is een complementair werk dat een gat vult in de bestuurlijke literatuur over AI.

De beperkingen zijn eerlijk te benoemen. Suleymans rol als versneller-die-waarschuwt blijft een spanning die niet wordt opgelost. Het politieke optimisme over internationale coördinatie oogt naïef in 2026. En wie de filosofische AI-literatuur al beheerst, vindt hier weinig conceptueel nieuws.

Koop dit boek als…

• Je in een directie, raad van bestuur of toezichthoudende rol zit en AI-keuzes maakt
• Je strategie- of risico-functie binnen je organisatie vervult
• Je in een gereguleerde sector werkt (financiën, zorg, overheid, energie, farma)
• Je wilt begrijpen hoe AI, biotech en aanverwante technologieën samen je markt hertekenen
• Je een sober, niet-hype-gedreven kader zoekt voor moeilijke technologiekeuzes

Sla dit boek over als…

• Je primair zoekt naar praktische AI-handelingen voor je dagelijkse werk, lees dan Mollicks Co-Intelligence
• Je een technisch werk wilt over hoe AI of synthetische biologie werken
• Je het AI-debat actief volgt en de filosofische bouwstenen al kent uit Bostrom, Tegmark of Russell
• Je primair geïnteresseerd bent in de Nederlandse beleidsdiscussie, lees dan This is not AI
• Je geen geduld hebt voor een boek dat veel vragen stelt en weinig antwoorden geeft

Eindscore

Criterium	Score
Praktische toepasbaarheid	7/10
Leesbaarheid	8/10
Originaliteit	9/10
Geschikt voor beginners	7/10
Algeheel oordeel	8/10

Een belangrijk boek voor wie verantwoordelijkheid draagt voor technologiekeuzes in een organisatie. Niet het laatste woord (dat bestaat in dit veld niet), wel een van de beste startpunten voor systematisch denken over wat AI en de bredere technologische golf betekenen voor strategie, risico en governance.

Transparantie: Deze bespreking is geschreven op basis van het oorspronkelijke werk The Coming Wave (Crown / Bodley Head, september 2023) en de Nederlandse vertaling De komende golf (De Bezige Bij, 2024), aangevuld met publiek beschikbare informatie over Mustafa Suleymans loopbaan (DeepMind, Inflection AI, Microsoft AI) en Michael Bhaskars werk. De toepassing op Nederlandse bestuurlijke scenarios, de tien praktische vragen, de drie AI-prompts en de vergelijkingstabel zijn onze eigen vertaling van Suleymans denkraamwerk naar Nederlandse praktijk.