AI-gedreven effectiviteit

Waar gaat dit boek over?

AI-gedreven effectiviteit is geen boek over wat AI is, het is een boek over wat je ermee doet. Frits Gubbels neemt bewust afstand van de futurologische en filosofische toonzetting die veel AI-literatuur kenmerkt, en kiest voor een strikt praktische invalshoek: hoe zet je generatieve AI vandaag in om beter, sneller en scherper te werken?

De opzet is helder. In het eerste deel bouwt Gubbels je promptvaardigheid op: van de basis (rol, doelgroep, format, tone of voice) via meta-prompting (AI je eigen prompt laten verbeteren) tot interactieve technieken en ethische afwegingen. In het tweede deel koppelt hij die vaardigheid aan een reeks klassieke denkmodellen die iedere manager en professional herkent: de Eisenhower-matrix voor prioriteiten, SMART voor doelen, Johari voor zelfinzicht en feedback, SWOT voor strategische reflectie, en een handvol andere. De boodschap: AI blinkt niet uit in origineel denken, maar wel in het razendsnel doorlopen van bestaande frameworks. Wie die twee lagen combineert, haalt in tien minuten uit AI wat vroeger een middag denken kostte.

Over de auteur

Frits Gubbels is ondernemer, oprichter en eigenaar van it4all, een adviesbureau dat hij ruim vijfentwintig jaar geleden startte vanuit een fascinatie voor ICT en organisatie. Hij heeft in de loop van zijn carrière meer dan dertig boeken gepubliceerd, voornamelijk in het ICT- en servicemanagement-domein: klassiekers als ITIL-processen voor ICT-beheer, Servicemanagement en Aan de slag met IT Service Management.

Die achtergrond verklaart de toon van AI-gedreven effectiviteit. Waar veel AI-auteurs schrijven vanuit een academische of futurologische positie, schrijft Gubbels als iemand die decennialang IT-processen en gebruikers heeft zien botsen. Hij weet dat een tool die alleen op papier goed werkt, in de praktijk zelden landt. Zijn hele boek is dan ook gericht op wat blijft plakken: eenvoudige structuren, herhaalbare rituelen, concrete voorbeelden.

Het fundament in het kort

De basis waarop het boek rust, laat zich samenvatten in één zin: AI is een gereedschap dat je moet leren hanteren, niet een orakel dat je moet leren geloven. Uit die grondhouding volgen vier pijlers die door het hele boek terugkeren:

1. Structuur voor het gesprek. Een goede prompt heeft een rol, een doelgroep, een doel, een format en een tone of voice. Wie een van deze elementen weglaat, laat de kwaliteit aan het model over.
2. Iteratie boven perfectie. Meta-prompting (AI je prompt laten verbeteren) en interactieve prompting (in korte beurten steeds bijsturen) leveren betere resultaten op dan het proberen te schrijven van de ene perfecte prompt.
3. Denkmodellen als hefboom. AI is sterker in het invullen van bestaande frameworks dan in het bedenken van nieuwe. Klassieke modellen als SWOT, Eisenhower, Johari en SMART zijn ideale scaffolds.
4. Ethiek en toets als vast ritueel. Wat voer je in, wie leest mee, waar gebruik je het antwoord voor, en welke feiten heb je nog niet geverifieerd? Deze vragen zijn niet optioneel, ze zijn onderdeel van de professionele werkwijze.

De 7 lessen uitgewerkt

Les 1, Begin niet bij het antwoord, begin bij de structuur

De klassieke fout: je typt een losse vraag in ChatGPT ("hoe kan ik mijn team beter aansturen?") en verwacht een bruikbaar antwoord. Wat je krijgt is een generiek lijstje dat klopt maar niets losmaakt. Het probleem zit niet in het model, het zit in de vraag.

Gubbels stelt een omgekeerde volgorde voor. Kies eerst het denkmodel dat past bij je vraag. Wil je prioriteiten stellen? Eisenhower. Wil je een doel scherpen? SMART. Wil je feedback structureren? Johari. Wil je strategische opties wegen? SWOT. Voer AI dat model, laat het je situatie erdoorheen halen, en je krijgt een antwoord dat structuur heeft.

Oefening. Kies een vraag waar je vast op zit. Bepaal welk denkmodel erbij past. Formuleer een prompt in drie regels: "Doe een SWOT op de volgende situatie: [situatie]. Wees streng in de bedreigingen en concreet in de zwaktes. Sluit af met drie prioriteiten."

Les 2, Meta-prompting, laat AI je prompt eerst verbeteren

Een van de meest onderschatte technieken is dat je AI zelf kunt laten meedenken over de vraag. Voer je eerste prompt in en voeg één zin toe: "Verbeter deze prompt eerst zodat je er een scherper antwoord op kunt geven. Vraag me door waar je nog informatie mist."

Wat er dan gebeurt is verrassend. Het model stelt vaak drie of vier verhelderende vragen: welk publiek, welke tijdshorizon, welke doelen zijn ondergeschikt. Beantwoord die vragen kort en de tweede uitkomst is meestal een orde grootte scherper dan de eerste zou zijn geweest.

Vuistregel. Plan bij belangrijke vragen twee stappen in: eerst prompt-verbetering, dan pas het echte werk. Twee minuten extra werk levert vaak dertig minuten inhoudelijke tijd op.

Les 3, Tone of voice is geen extraatje maar de kern

Zonder expliciete instructie schrijft AI in een gemiddelde, neutrale stijl. Dat lijkt neutraal, maar is het niet, het is de gemiddelde toon van de trainingsdata: keurig, LinkedIn-achtig, en direct als zodanig herkenbaar.

Wie AI wil laten schrijven in zijn eigen stijl, moet dat expliciet meegeven. Rol ("je bent een ervaren consultant"), doelgroep ("het MT dat weinig tijd heeft"), register ("zakelijk, geen jargon"), voorbeelden ("volgens de toon van deze eerdere alinea") en beperkingen ("maximaal 200 woorden") vormen samen een stem die herkenbaar is.

Oefening. Neem een tekst die je zelf hebt geschreven en waar je tevreden over bent. Voer hem in met de instructie: "Analyseer de tone of voice en beschrijf hem in vijf punten." Gebruik die beschrijving voortaan als tone-instructie in je prompts. Vanaf dan schrijft AI in jouw taal.

Les 4, Combineer AI met bewezen denkmodellen

De kracht van AI-gedreven effectiviteit zit in dit hoofdstuk. Gubbels laat zien dat AI niet uitmunt in origineel strategisch denken, maar wel in het buitengewoon snel doorlopen van bestaande frameworks. En juist die frameworks, SWOT, Eisenhower, Johari, SMART, PDCA, waren tot voor kort de bottleneck: goed toepasbaar, maar tijdrovend.

Concreet:

• SMART: laat AI je doel op alle vijf criteria toetsen, waar hij ondermaats is en welke variant sterker zou zijn.
• SWOT: voer je situatie in, vraag om drie sterke, drie zwakke, drie kansen en drie bedreigingen. Vraag daarna om de drie strategische prioriteiten die daaruit volgen.
• Eisenhower: voer je takenlijst in, vraag om indeling in urgent/belangrijk-kwadranten en welke taken je vandaag zou moeten schrappen of delegeren.
• Johari: gebruik AI om een reflectie te structureren op wat je zelf ziet, wat anderen zien en welke blinde vlekken je zou kunnen hebben.

Vuistregel. Elke keer dat je denkt "ik zou eigenlijk even een SWOT moeten doen" en dat vervolgens uitstelt: dat is nu een kwestie van drie minuten. Doe het.

Les 5, Twijfel structureel, AI hallucineert waar het luid klinkt

De verraderlijkste eigenschap van AI is dat de output ook fout altijd zelfverzekerd klinkt. In tegenstelling tot een menselijke expert, die aarzelt bij twijfel, formuleert AI onwaarheden even glad als waarheden. Dat is precies waarom je een controleritueel nodig hebt.

Vier vragen om na elke belangrijke AI-output te stellen:

• Welke feiten kan ik nu, in vijf minuten, zelf verifiëren?
• Welke bronnen worden genoemd en zijn die echt (klik erop)?
• Wat is de kern van het advies, en waar zit een aanname die niet is gecheckt?
• Zou een expert die ik vertrouw hier zonder aarzeling mee akkoord gaan?

Gubbels is nuchter: hij zegt niet dat AI onbetrouwbaar is, hij zegt dat je output altijd behandelt als eerste concept van een junior collega, nooit als eindproduct van een senior.

Les 6, Bewaar wat werkt, bouw je eigen promptbibliotheek

Een prompt die goed werkt is intellectueel kapitaal. Toch bewaren de meeste professionals hem niet: ze typen hem in, gebruiken hem, en typen hem morgen weer opnieuw (vaak net iets anders, met wisselend resultaat).

De oplossing is bescheiden maar effectief: een simpel document, notitie-app of tool waarin je goede prompts vastlegt. Geef ze een naam, versienummer en een korte omschrijving van wanneer je hem gebruikt. Na drie maanden heb je een persoonlijke bibliotheek waarmee je in seconden werk doet dat collega's uren kost.

Praktisch. Begin met vijf prompts die je vaak nodig hebt: e-mail samenvatten, vergaderverslag structureren, presentatie voorbereiden, feedback formuleren, een pitch aanscherpen. Verfijn ze in de loop van de tijd.

Les 7, Ethiek staat niet los, het is onderdeel van het proces

De ethische discussie rond AI wordt vaak in aparte hoofdstukken gestopt, alsof het een verplicht extraatje is. Gubbels weeft de ethiek expliciet in het dagelijkse gebruik. De centrale vraag bij elke prompt is niet abstract-filosofisch, maar concreet-professioneel:

• Wat voed ik in? (Persoonsgegevens, klantinformatie, financiële cijfers?)
• Wie leest mee? (Wordt dit gebruikt voor training van het model? Ga uit van ja, tenzij expliciet anders.)
• Waar gebruik ik het antwoord voor? (Een intern concept of iets dat de deur uitgaat?)
• Wie is verantwoordelijk voor de uitkomst? (Jij, niet de AI.)

Dat laatste is de kern. AI is geen alibi. Als een verkeerd advies uitgaat, staat jouw naam eronder. Die verantwoordelijkheid delegeer je niet naar het model.

Het promptwerkblad: zes bouwstenen

Net als Van doel naar deal een voorbereidingswerkblad heeft voor onderhandelingen, heeft AI-gedreven effectiviteit een impliciet werkblad voor elke serieuze prompt. Zes bouwstenen die je liefst niet allemaal weglaat:

1. Rol. Wie is AI in deze context? "Je bent een ervaren HR-adviseur", "Je bent een strategisch consultant voor familiebedrijven". Zonder rol krijg je gemiddelde output.
2. Doelgroep. Voor wie is het antwoord bedoeld? "Voor een MT dat weinig tijd heeft", "Voor een klant met technische achtergrond".
3. Doel. Wat moet het antwoord doen? Overtuigen? Informeren? Analyseren? Beslissen?
4. Format. Hoe wil je de output? Een lijst? Een tabel? Vloeiende tekst? Een e-mail met aanhef?
5. Tone of voice. Zakelijk of informeel? Kort of uitgebreid? Voorzichtig of stellig?
6. Controlestap. Vraag AI om zijn eigen antwoord kritisch te reviewen: "Waar zit een zwakke aanname? Welke feit moet ik nog verifiëren?"

De eerste keer voelt het als veel werk. Na een week is het reflex. Na een maand ben je snel dan collega's die nog vast zitten op "typ vraag, druk enter, hoop op wonder".

Vier scenario's uit de praktijk

Scenario 1: het functioneringsgesprek

Je moet een lastig functioneringsgesprek voeren met een medewerker die op onderdelen niet functioneert maar op andere onderdelen sterk is. Klassieke aanpak: je gaat vanavond nog een uurtje voorbereiden en hoopt dat het goed uitpakt.

AI-gedreven aanpak. Je opent een prompt met een rol ("je bent een ervaren HR-professional"), een doel ("help mij een functioneringsgesprek voor te bereiden") en het Johari-model als frame. Je voert de situatie in, vraagt om de vier kwadranten (wat weet ik van hem, wat weet hij van zichzelf, wat is voor beiden zichtbaar, wat kunnen we blinde vlekken zijn) en je krijgt een gestructureerde voorbereiding in tien minuten.

Belangrijk: je gebruikt het als voorbereiding, niet als script. Het gesprek zelf voer je zelf, met eigen taal.

Scenario 2: het strategisch weekend

Je bent ondernemer, je hebt jezelf een weekend gegund om strategisch na te denken over volgend jaar. Klassieke aanpak: je koopt een cahier, gaat rustig zitten, en hoopt dat de gedachten stromen.

AI-gedreven aanpak. Je gebruikt AI als sparringpartner. Eerste sessie: SWOT op je bedrijf, gevolgd door drie prioriteiten. Tweede sessie: SMART-doelen op die prioriteiten. Derde sessie: Eisenhower-matrix op de acties die daaruit volgen. Vierde sessie: schrijven van je narrative voor het team.

Het is niet dat AI het strategische denkwerk overneemt, dat blijft van jou. Maar de bottleneck van "hoe krijg ik mijn gedachten op papier" verdwijnt. Je hoeft alleen te oordelen, te schrappen en te verdiepen.

Scenario 3: de dagelijkse mailstroom

Je krijgt vijftig serieuze mails per dag, waarvan de helft een substantieel antwoord vraagt. Klassieke aanpak: je slaat er twee uur op stuk of laat ze slepen tot morgen.

AI-gedreven aanpak. Je bouwt een vaste prompt voor je concept-antwoorden, met jouw tone of voice ingebakken. Per mail: klein blokje context, korte instructie, AI genereert het concept, jij redigeert in twee minuten. Je bespaart geen tijd op de belangrijke mails, die schrijf je zelf, maar wel op het middensegment, dat is de grootste tijdsopslokker.

Waarschuwing van het boek. Doe dit nooit voor emotioneel gevoelige mails. Als iemand slecht nieuws heeft gedeeld, is een AI-concept altijd te generiek. Die mails schrijf je zelf.

Scenario 4: de moeilijke presentatie

Je moet volgende week een presentatie geven voor een lastig publiek: sceptisch MT, wisselend inhoudelijk niveau, weinig tijd. Klassieke aanpak: PowerPoint openen, staren, wanhopen.

AI-gedreven aanpak. Drie prompts achter elkaar. Eerst: "Ik moet dit publiek [beschrijving] overtuigen van [boodschap]. Wat zijn de drie meest waarschijnlijke bezwaren?" Vervolgens: "Werk voor elk bezwaar een respons uit in maximaal 100 woorden." Tenslotte: "Bouw hieruit een verhaallijn in vijf slides, met kern per slide en één oefensmoment voor mij."

Wat je in een halve dag zou hebben gedaan, doe je in een uur. En wat je overhoudt, besteed je aan het bijschaven van de eigen taal, aan wat AI niet kan: geloofwaardigheid en aanwezigheid.

Vergelijking met andere AI-boeken

AI-gedreven effectiviteit concurreert niet met de grote conceptuele boeken over AI. Het speelt bewust in een andere hoek: het praktische, dagelijkse gebruik van generatieve modellen door professionals. Om te bepalen of dit het juiste boek voor jou is, hieronder de alternatieven.

Co-Intelligence, Ethan Mollick

Mollick, hoogleraar aan Wharton, schrijft het meest gezaghebbende algemene boek over AI in het werk. Zijn perspectief is breder en meer conceptueel: hoe verandert AI de manier waarop we werken, wat betekent dat voor rollen, wat is de "jagged frontier" waar mensen sterk en AI zwak zijn (en omgekeerd)? Lees Mollick voor het waarom en het wat, lees Gubbels voor het hoe.

Werk hand in hand met AI, Willemijn Boskma

Boskma richt zich specifiek op teams en organisaties. Waar Gubbels het individuele gebruik centraal stelt, kijkt Boskma naar hoe je AI in een teamcontext introduceert, hoe je verwachtingen managet, en hoe je voorkomt dat AI de dynamiek verstoort. Complementair, niet overlappend.

Doeltreffend met AI-agents, Sander Duivestein

Dit boek zit een niveau hoger in complexiteit. Waar Gubbels het over chat-based prompting heeft, gaat Duivestein in op AI-agents die zelfstandig taken uitvoeren, van reserveren tot documenten verwerken. Lees dit als je AI-gedreven effectiviteit uit hebt en je afvraagt: wat is de volgende stap?

Leidinggeven met AI, Erwin de Hoop

Voor managers die AI in hun team willen introduceren en zich afvragen hoe je dat aanstuurt, van beleid tot gedrag. Andere doelgroep dan Gubbels, andere focus, maar zeer complementair. De combinatie werkt goed: Gubbels voor de eigen vaardigheid, De Hoop voor de leiderschapsvraag.

Welk boek wanneer?

Wat zoek je?	Pak dit boek
Direct beter worden in dagelijks AI-gebruik	AI-gedreven effectiviteit
Breder begrip van AI in werk en organisatie	Co-Intelligence
AI in de teamcontext neerzetten	Werk hand in hand met AI
Zelfstandige AI-agents inzetten	Doeltreffend met AI-agents
AI als leiderschapsvraagstuk	Leidinggeven met AI
Kritische, filosofische reflectie op AI	Menswaardige AI / Empire of AI

Sterke punten

De grootste kracht is de discipline van eenvoud. Waar veel AI-boeken zich verliezen in modellenoverzichten en toekomstprojecties, blijft Gubbels streng op één vraag: wat kan ik er morgen mee? Dat maakt het boek bruikbaar voor de professional die er zes uur voor uittrekt, iets wat je van een groot deel van het genre niet kunt zeggen.

De combinatie van klassieke denkmodellen met promptvaardigheid is de meest originele bijdrage. Dat is precies waar AI vandaag krachtig is en waar het lang zal blijven: het invullen van bestaande frameworks. Wie die twee lagen leert combineren, is de komende jaren voorbereid, ook als de tools veranderen.

Zwakke punten

Wie al ervaring heeft met prompt engineering, chain-of-thought reasoning of het bouwen van agents, vindt de basis-hoofdstukken herhaling. Voor die lezer zit de waarde alleen in het middendeel, waar de denkmodellen aan bod komen.

Modelspecifieke instructies verouderen bovendien snel. Prompts die vandaag goed werken in ChatGPT-5, moeten over een jaar mogelijk anders geformuleerd worden voor een opvolger. Gubbels ondervangt dit door te focussen op principes, maar sommige voorbeelden zullen voelbaar dateren.

Tot slot: het boek staat vrij ver af van de organisatie- en governance-kant van AI. Wie zich afvraagt hoe je AI-beleid opstelt, hoe je risico's op datacompliance beheerst of hoe je een teamworkflow rond AI ontwerpt, moet elders zoeken.

Mijn oordeel

AI-gedreven effectiviteit is een boek dat een specifieke rol vervult in de snel groeiende AI-literatuur: dat van de nuchtere, praktische Nederlandse gids voor de professional die AI dagelijks gebruikt maar het gevoel heeft de kwaliteit uit het model niet te halen. Voor die lezer, en dat is een grote groep, biedt Gubbels een compacte, direct toepasbare handreiking.

De combinatie met klassieke denkmodellen is de conceptuele winst. AI is geen orakel en geen strategisch genie, het is een snelweg door frameworks die je toch al kende. Wie dat begrijpt, gebruikt AI radicaal anders dan wie er losse vragen intypt. In die zin sluit het boek prettig aan bij de geest van Van doel naar deal: eerst weten wat je wilt, dan pas het gereedschap kiezen.

De beperkingen zijn eerlijk. Voor gevorderde prompt engineers is de basis te dun, voor bredere organisatiekwesties is het boek te smal, en het risico van gedateerde tool-specifieke voorbeelden hoort bij het genre. Maar binnen zijn scope, "hoe word ik als professional zelf effectief in het gebruik van AI", doet het boek zijn werk uitstekend.

Koop dit boek als…

• Je AI dagelijks gebruikt maar merkt dat de resultaten middelmatig blijven
• Je klassieke denkmodellen (SWOT, SMART, Eisenhower, Johari) al kent maar te weinig toepast
• Je een team wilt leiden waarin iedereen doelbewuster met AI omgaat
• Je een eigen promptbibliotheek wilt opbouwen zonder eerst een cursus prompt engineering te volgen
• Je zoekt naar een Nederlandse, nuchtere invalshoek in een genre dat vaak wollig is

Sla dit boek over als…

• Je al ervaring hebt met chain-of-thought prompting, function calling en het bouwen van agents
• Je een filosofisch of maatschappijkritisch AI-boek zoekt, kies dan Empire of AI of Menswaardige AI
• Je een technisch overzicht van large language models onder de motorkap wilt
• Je hoofdzakelijk werkt met beeldgeneratie, audio of code-tooling in plaats van tekstprompting
• Je voornamelijk zoekt naar AI-governance, beleidskaders of organisatorische inbedding

Eindscore

Criterium	Score
Praktische toepasbaarheid	9/10
Leesbaarheid	8/10
Originaliteit	6/10
Geschikt voor beginners	8/10
Algeheel oordeel	8/10

Een aanrader voor de brede middengroep van Nederlandse professionals die AI dagelijks gebruiken maar merken dat ze meer uit het model moeten kunnen halen. Voor een investering van een lang weekend lezen krijg je een vaardigheid die je de rest van je carrière blijft benutten, in een genre waarin de tools sneller veranderen dan de principes.

Transparantie: Deze bespreking is geschreven op basis van publiek beschikbare uitgeversinformatie van Van Duuren Media, de boekbeschrijving op Managementboek.nl, de achtergrond van de auteur (it4all, ruim dertig eerder verschenen ICT- en managementboeken) en de door de uitgever genoemde thema's (meta-prompting, tone of voice, ethiek, Eisenhower, SMART, Johari, SWOT). Concrete voorbeelden, uitgewerkte scenario's en het promptwerkblad zijn onze eigen vertaling van die principes naar de dagelijkse praktijk.